مخصوصاً اگر وزن كنيم ، امّا شدّ عظم را از كجا بفهميم ؟ قلنا : امام مىخواهد بفرمايد اينها متلازمند ، و هر وقت انبات لحم شد ، شدّ عظم هم هست ( فلسفهء حكم ) . ان قلت : از كجا انبات دم را بفهميم ؟ قلنا : هركجا لحم اضافه شد ، دم هم اضافه مىشود ( متلازمند ) چون لحم بدون دم نيست . 28 شرائط الرّضاع ( الخامس ) . . . . . 5 / 8 / 80 2 - زمان : منظور از زمان على المشهور و المعروف همان « يوم و ليلة » است و كارى با اثر و عدد ندارد . اقوال : صاحب جواهر مىفرمايد : لا شكّ فى ثبوت التحريم لو رضع يوماً و ليلة للموثّق المزبور ( موثق زياد بن سوقة ) المعتضد بمرسل المقنع المذكور و فتوى الطائفة قديماً و حديثاً ، بل قد يظهر من محكى التبيان و مجمع البيان و الغنية و الايضاح و غيرها عدم الخلاف فيه ، و فى الخلاف اجماع الفرقة عليه و فى محكّى التذكرة نسبته الى علماء الاماميّة و فى كشف اللّثام الاتّفاق عليه . « 1 » صاحب جواهر در ادامه دو قول را نقل مىكند : 1 - بعض المتأخرين گفته‌اند زمان دو سال است ، ( مصداق خارجى ندارد ) ؛ ولى اين قول مخالف اجماع مسلمين ، بلكه مخالف ضرورة دين است ، چون احدى اين را نگفته است . 2 - قول به تفصيل بين العلم بالعدد و الجهل بالعدد ، يعنى « يوم و ليلة » براى جايى است كه عدد را ندانيم و اگر عدد را بدانيم كه كمتر از پانزده مرتبه است ، « يوم و ليلة » كافى نيست كأنّ « يوم و ليلة » را اماره بر عدد گرفته‌اند . جمع‌بندى : مشهور و معروف بلكه اجماع اين است كه « يوم و ليلة » از نظر زمان براى محرميّت در باب رضاع كافى است و مخالف هم مخالف اجماع مسلمين و تفصيل هم مخالف نص و فتوى است . اهل سنّت هم اصلًا زمان را قائل نيستند ، بعضى اصلًا عددى قائل نشده‌اند و بعضى سراغ عدد رفته‌اند . دليل : روايات : دليل مسأله دو روايت است : * . . . عن الحسن بن محبوب ، عن هشام بن سالم ، عن عمّار بن موسى الساباطى ، عن جميل بن صالح ، عن زياد بن سوقة قال : قلت لأبي جعفر عليه السلام : هل للرضاع حدّ يؤخذ به ؟ فقال : لا يحرّم الرضاع اقل من يومٍ و ليلة أو خمس عشرة رضعة متواليات . . . « 2 » . ( متوالى ، پانزده مرتبه پشت سر هم شير خوردن نيست ، و اگر فاصلهء زمانى هم بشود ، اشكال ندارد ، بلكه بايد در اين بين از زن ديگرى شير نخورد ) . رجال اين سند ، همه خوب هستند ، تنها كسى كه در مورد آن مقدارى بحث است ، « عمّار بن موسى الساباطى » است ، كه اهل مدائن بوده و ثقه است ؛ ولى مشكل مذهبى دارد ، چون فطحى است ( معتقد به امامت عبد اللّه افطح بعد از امام صادق عليه السلام بوده است ، يعنى در واقع سيزده امامى است ) و اينكه مىگويند « موثقهء زياد » نه به خاطر « زياد » است ، بلكه به خاطر « عمّار » است ، چون عمّار ثقهء غير امامى بود و اگر امامى هم بود ، حديث صحيحه مىشد . * محمّد بن على بن الحسين فى المقنع قال : لا يحرم من الرضاع الّا ما انبت اللحم و شدّ العظم قال : و سئل الصادق عليه السلام هل لذلك حدٌّ ؟ فقال : لا يحرم من الرضاع الّا رضاع يوم و ليلة أو خمس عشرة رضعة متواليات لا يفصل بينهنّ . « 3 » اين روايت مرسله و به تنهايى حجّت نيست ؛ ولى با ضميمهء روايت قبل ، يا عمل مشهور ، ضعف سند جبران مىشود . روايات معارض : در مقابل قول مشهور ، چهار طايفه روايت معارض داريم كه همه شاذ و معرض عنها هستند ، و بايد از سند و دلالت آنها بحث شود : طايفهء اوّل : دو سال كامل شير بخورد . * . . . عن الحسن بن حذيفة بن منصور ، عن عبيد بن زرارة ، عن زرارة ، عن ابى عبد اللّه عليه السلام قال : سألته عن الرضاع : فقال لا يحرم من الرّضاع الّا ما ارتضعا من ثدىٍ واحدٍ حولين كاملين . « 4 » از نظر سند : « حسن بن حذيفة بن منصور » مجهول الحال يا بقول بعضى « ضعيفٌ جدّاً » است . پس ضعيف السند است . از نظر دلالت : اين روايت مشتمل بر چيزى است كه احدى از شيعه و سنّى آن را نگفته است ، حتّى تودهء مردم هم اين را

--> ( 1 ) جواهر ، ج 29 ، ص 286 . ( 2 ) ح 1 ، باب 2 از ابواب رضاع . ( 3 ) ح 14 ، باب 2 از ابواب رضاع . ( 4 ) ح 8 ، باب 5 از ابواب رضاع .